Chùa Bôtum Vong Sa Som Rong

 

     Sóc Trăng - mảnh đất an lành với sự cộng cư, giao hòa, gắn kết lâu đời của ba dân tộc anh em Kinh, Khmer, Hoa. Từ đó, đã tạo nên cho Sóc Trăng mang bản sắc văn hóa, lễ hội truyền thống đặc sắc luôn được gìn giữ, phát huy… Trong đó, văn hóa tâm linh và tín ngưỡng của mỗi dân tộc được thể hiện rõ nét qua các cơ sở thờ tự. Nơi đây cũng đã trở thành những điểm đến tâm linh tiêu biểu, thu hút đông đảo phật tử, du khách đến chiêm bái và khám phá nét văn hóa, nghệ thuật kiến trúc độc đáo.

     Sóc Trăng với hơn 200 ngôi chùa của ba dân tộc, trong đó, có 92 ngôi chùa Khmer. Đa số những ngôi chùa Khmer Sóc Trăng đều có lịch sử hình thành trên trăm năm, chúng tồn tại gắn liền với đời sống của người dân. Với người Khmer, chùa chính là nơi sinh hoạt văn hóa, giáo dục, tâm linh tín ngưỡng của cả cộng đồng. Những ngôi chùa Khmer như một bảo tàng Khmer thu nhỏ sẽ giúp du khách cảm nhận, khám phá những nét đặc sắc, thú vị.

     Rảo bước trong nội ô Tp. Sóc Trăng, du khách không khó để tìm thấy ngôi chùa Khmer cổ và nổi tiếng như chùa Kh’leang, chùa Mahatúp, chùa Trà Tim… Trong đó, Bôtum Vong Sa Som Rong là một trong những ngôi chùa không kém phần độc đáo về lịch sử và kiến trúc.

     Chùa Bôtum Vong Sa Som Rong hay còn được người dân địa phương quen gọi là chùa Som Rong. Chùa tọa lạc tại số 367 Tôn Đức Thắng, K2, P5, Tp. Sóc Trăng, cách chùa Kh’leang khoảng 1.700m về hướng thị trấn Đại Ngãi. Theo lời kể của Thượng tọa Lý Minh Đức - trụ trì đời thứ 13 của chùa cho biết “Theo lời các vị trụ trì chùa trước đây truyền lại, chùa Som Rong được xây dựng cách nay đã trên 600 năm. Ngôi chùa Som Rong đầu tiên được dựng lên bằng tre, gỗ và lợp lá đơn sơ, ở vị trí bên kia đường, cách vị trí chùa hiện tại là gần 1.000m. Ngôi chùa trước đây có rất nhiều cây Som Rong tự sinh sôi, phát triển nên nhà chùa lấy tên của loài cây Som Rong, có hoa gọi là Bôtum để đặt tên cho chùa”. Do diện tích tọa lạc khá hẹp, không đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của bà con nên đến tháng giêng, năm 1725, chùa  được di dời đến địa điểm hiện nay, phần đất được phật tử cúng dường. Hiện tại phía sau, trong khuôn viên chùa có 02 cây Som Rong đang sinh trưởng rất tốt. Thượng tọa Lý Minh Đức cho biết thêm “Hoa Bôtum có mùi rất nồng, gỗ cây được dùng để làm đồ gia dụng. Ban đầu, Chùa vẫn được dựng lên với vật liệu đơn sơ và cố đại đức Thạch Phước vẫn giữ nguyên tên gọi của chùa là Bôtum Vong Sa Som Rong”. Theo thời gian, ngôi chùa đã được trùng tu lại nhiều lần và dần thay đổi về vật liệu xây dựng. Năm 2000, chùa chính thức tổ chức lễ khánh thành chánh điện với vật liệu kiên cố, được xây dựng và trùng tu trước đó 04 năm.

    Chùa Som Rong là một tổng thể kiến trúc gồm có chánh điện, sala, tịnh xá, thư viện, các tháp để tro cốt của người mất… Toàn thể những công trình kiến trúc này tọa lạc trong khuôn viên trên 5ha. Cổng chùa được dựng theo lối tam quan. Phía trên cổng có 05 ngọn tháp, là biểu tượng của núi Meru (tức núi Tu-di), nơi năm vị Phật ở vị lai sẽ thành đạo theo quan niệm Phật giáo và cũng là nơi năm vị thần thường an ngự theo học thuyết Bà-la-môn giáo. Cổng được đắp nổi bởi các mãng phù điêu với nhiều biểu tượng văn hóa Khmer như rắn thần Naga, chim thần Krud, hoa văn truyền thống… được phủ nhũ vàng, kết hợp ít màu hồng nhạt.

     Lối từ cổng vào chùa được phủ đầy bóng mát của cây sao (cây cao, thân to đến hơn 01 vòng tay), những khối kiến trúc kỳ vĩ, với nhiều màu sắc sặc sỡ mang đậm văn hóa truyền thống Khmer hiện ra. Chánh điện là nơi thờ Phật chính trong những công trình kiến trúc của chùa. Toàn bộ chánh điện được nâng đỡ bởi 06 hàng trụ cột, với tầng mái được kết cấu khá đặc biệt gồm 03 hệ thống mái chồng lên nhau theo một khoảng cách nhất định. Ở mỗi gốc của tầng mái được trang trí hình tượng rồng của đồng bào Khmer. Phần mái tiếp giáp với cột được trang trí hình tượng nữ thần Keynor và chim thần Krud, góp phần tạo nên sự chắc chắn, khỏe khoắn cho các bộ cột chống đỡ phần mái đồ sộ, vừa góp phần làm tăng vẻ đẹp và sự uy nghi cho công trình. Hai bên lối vào chánh điện là hình tượng Kỳ Lân với nét hung tợn, đứng canh giữ cửa nhằm ngăn cái ác và bảo vệ Đức Phật. Trên những vách tường và trần của chánh điện là những bức bích họa mô tả về cuộc đời của Đức Phật Thích Ca. Bệ thờ trong chánh điện thờ nhiều tượng Đức Phật Thích Ca. Trong đó, hai tượng Phật Thích Ca ghi dấu  ấn của thời gian là hai tượng Phật bằng gỗ, đặt ở trên, bên góc trái và phải của bệ thờ. Hai tượng Phật này trong tư thế đứng, với cánh tay đưa thẳng về phía trước, lòng bàn tay có chỉ tay màu đỏ hướng về phía trước, có ý nghĩa nhắc nhở con người đừng làm việc ác, nên tích phúc, đức bằng cách làm điều thiện.

     Với mong muốn tạo sự hài lòng và có nơi hành lễ cho phật tử được rộng rãi và khang trang hơn, thượng tọa Lý Minh Đức đã cho khởi công xây dựng nhà hội sala của chùa vào năm 2013, trên diện tích 1.144m2, với tổng kinh phí xây dựng gần 16 tỷ đồng. Đến ngày 31/1/2017, sala chính thức được khánh thành tạo niềm vui lớn cho nhân dân và phật tử đến chiêm bái. Công trình sala đồ sộ với quy mô một trệt, một lầu, vừa mang đậm nét kiến trúc truyền thống chùa-tháp Khmer vừa kết hợp hiện đại và cách phối màu đặc sắc, tạo điểm nhấn độc đáo cho chùa Som Rong. Điểm đặc biệt của sala mới, đó chính là công trình trên mái của sala với hình tượng Phật Thích Ca đứng trên chín rồng, với ý nghĩa đức Phật phổ độ chúng sanh. Trong đó, chín rồng là tượng trưng cho Đồng bằng sông Cửu Long. Trên các thành của lối dẫn vào sala được trang trí hình tượng rồng và cá poon-co rõ nét trong tư thế poon-co cố nuốt chửng rồng vào bụng. Điều này theo thuyết nhà Phật đến nay đã hơn 2.000 năm, nhưng poon-co vẫn không đủ sức. Sự việc này sẽ tiếp nối đến 5.000 năm thì poon-co sẽ không còn đủ sức, phải tự nhả rồng với ý nghĩa Đức Phật trường tồn, phổ độ chúng sanh.

     Sala ở đây, ngoài chức năng là giảng đường của sư sải, còn là nơi tiếp khách trong những ngày đại lễ truyền thống của dân tộc thì còn là tăng xá dành cho sư sải trong chùa. Trong sala vẫn có bàn thờ Phật nhưng đơn giản hơn so với chánh điện.

     Cạnh bên sala mới là sala cũ của chùa. Nay được sử dụng làm thư viện với hơn 1.500 quyển sách để phục vụ cho sư sải, các em học sinh, người dân và bà con phật tử tại địa phương…

          Tiếp nối những công trình kiến trúc trong chùa là ngôi bảo tháp được Thượng tọa Lý Minh Đức cho khởi công vào ngày 02/12/2010, khi thượng tọa mới về chùa, đến ngày 07/3/2012 thì hoàn thành. Bảo tháp được xây dựng trên diện tích 100m2, chiều rộng 11m, cao khoảng 25m, với tổng kinh phí xây dựng trên 1,2 tỷ, do các mạnh thường quân và bà con phật tử đóng góp. Ngày 24/3/2012, chùa tổ chức lễ khánh thành ngôi bảo tháp và an vị tượng Phật đã thu hút rất đông bà con phật tử đến tham dự.

     Ngôi bảo tháp có bốn hướng và có bốn lối đi, là đại diện của từ, bi, hỷ, xả. Dọc hai bên lối dẫn lên bảo tháp được trang trí hình tượng rắn thần Naga và mô típ các hoa văn Khmer cổ được trạm khắc rất tinh tế, sắc sảo. Ở vị trí trung tâm của bảo tháp là tượng Phật Thích Ca được sơn son, thiếp vàng rất trang nghiêm, mặt quay về hướng đông. Bảo tháp gồm có hai tầng, tầng trên là nơi lưu giữ tro cốt các vị đại đức, trụ trì chùa. Hiện, bảo tháp đã lưu giữ tro cốt của 04 vị cố hòa thượng, thượng tọa, trụ trì chùa qua các thời kỳ gồm: Lý San, Thạch Mom, Lý Sum, Trần Phiên. Tầng dưới là nơi lưu giữ tro cốt tập thể, là những người không có khả năng xây dựng tháp riêng… và hiện đã có trên 400 lọ tro cốt.

    Công trình kiến trúc bảo tháp đã trở thành một trong những điểm nhấn độc đáo của chùa Som Rong so với những ngôi chùa Khmer khác trong tỉnh, cũng như khu vực Đồng bằng sông Cửu Long bởi lối kiến trúc và quy mô.

    Phía sau nhà hội sala và ngôi bảo tháp là nhà khách hay còn được gọi là nhà đa năng, được xây dựng rất khang trang, tươm tất và thoáng mát. Tùy theo thời điểm mà nhà đa năng có chức năng sử dụng khác nhau như nhà ăn, nơi nghỉ ngơi hay là nơi nghỉ qua đêm cho bà con phật tử vào các dịp lễ, hay các đội tham gia hội đua ghe Ngo vào dịp Lễ hội Oóc Om Bóc - Đua ghe Ngo của đồng bào Khmer tỉnh Sóc Trăng và cả ngày thường.

     Những công trình kiến trúc bên trong chùa được kết hợp hài hòa, tạo sự liên kết chặt chẽ phát huy bản chất vốn có của nơi mà đời sống phật tử như hòa hợp, gắn kết, phục vụ tốt nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tâm linh tín ngưỡng của dân tộc. Đồng thời, chùa Som Rong cũng là nơi để du khách gần xa tìm đến khám phá, trải nghiệm những tinh hoa văn hóa tín ngưỡng độc đáo, nghệ thuật kiến trúc đặc sắc của đồng bào Khmer Sóc Trăng nói riêng và Nam bộ nói chung./.

Tài liệu tham khảo:

- Khảo sát thực tế tại chùa Bôtum Vong Sa Som Rong.

- Theo lời của Thượng tọa Lý Minh Đức – Trụ trì chùa Bôtum Vong Sa Som Rong.

Kim Phương

 
 
 
 

LIÊN KẾT WEBSITE